Mail de redactieMail de redactie

Snel naar

Rondom het klaslokaal

Dit voorwoord schrijf ik in de trein, een grijze...

USAgenda 2017-2018

Een overzicht van de leerlingactiviteiten dit...

Nieuw redactielid

De huidige leerling-redactieleden doen dit jaar...

Ideeën welkom bij de medezeggenschapsraad

In de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad...

Genomineerde roman van docente Nynke Smits

Dit jaar verscheen bij Primavera Pers de historische...

Plusklassen 2016-2017

Afgelopen jaar konden leerlingen in de onderbouw...

Romereis twee-punt-nul

De Romereis is al jaren onderdeel van het Stedelijk...

Jodelende dodo’s op Socrates

Klas 1A en 1C vielen dit jaar in de prijzen tijdens...

Interview raad van toezicht

De beide rectoren van Athena en Socrates vormen...

Toetsen

Een wervelwind van brugklassers waait door de...

-- Oproepen en mededelingen --

 

 

 

Ithaka en de angst voor het vreemde

In mijn boekenkast op school staat op de bovenste plank het boekje Where on earth is Ithaka? Het is een studie van de bekende Leidse oud-burgemeester Cees Goekoop over de geografische positionering van het Griekse eiland waar het koninkrijk van  Odysseus gevestigd was.

In mijn boekenkast op school staat op de bovenste plank het boekje Where on earth is Ithaka? Het is een studie van de bekende Leidse oud-burgemeester Cees Goekoop over de geografische positionering van het Griekse eiland waar het koninkrijk van Odysseus gevestigd was. In de Odyssee van Homerus wordt verslag gedaan van de tien jaar lange tocht van Odysseus om na de overwinning in de Trojaanse oorlog terug te keren naar zijn vaderland. In zijn gedicht Ithaka, prachtig vertaald door Hans Warren en Mario Molegraaf, gebruikt de Griekse dichter Kavafis (1863-1933) dit gegeven:

 

Als je de tocht aanvaardt naar Ithaka 
wens dat de weg dan lang mag zijn, 
vol avonturen, vol ervaringen. 
De Kyklopen en de Laistrygonen, 
de woedende Poseidon behoef je niet te vrezen, 
hen zul je niet ontmoeten op je weg 
wanneer je denken hoog blijft, en verfijnd 
de emotie die je hart en lijf beroert. 
De Kyklopen en de Laistrygonen, 
de woedende Poseidon zul je niet treffen 
wanneer je ze niet in eigen geest meedraagt, 
wanneer je geest hun niet gestalte voor je geeft.

 

Odysseus wil na de Trojaanse oorlog zo snel mogelijk naar huis terugkeren. Poseidon werkt Odysseus  tegen en Athena steunt hem. Odysseus belandt hierdoor keer op keer in angstaanjagende confrontaties met vreemde wezens, die hem beletten naar zijn vaderland te komen. 
In het gedicht van Kavafis wordt de lezer echter gemaand er zo lang mogelijk over te doen. De tocht die je gaat afleggen zal vol avonturen en ervaringen zijn. Er rust geen vloek van Poseidon op je en voor Kyklopen en  Laistrygonen hoef je niet bang te zijn, daar word je alleen mee geconfronteerd als je ze in je eigen geest al meedraagt.  


 
Wens dat de weg dan lang mag zijn. 
Dat er veel zomermorgens zullen komen 
waarop je, met grote vreugde en genot 
zult binnenvaren in onbekende havens, 
[…] 
om veel, heel veel te leren van de wijzen. 

 


Wens dat de weg lang mag zijn omdat een lange weg zoveel kansen biedt om kennis te maken met het onbekende en wijsheid te vergaren door verder te kijken dan de eigen neus lang is, maar vergeet Ithaka niet: 

 


Houd Ithaka wel altijd in gedachten. 
Daar aan te komen is je doel. 
Maar overhaast je reis in geen geval. 
't Is beter dat die vele jaren duurt, 
zodat je als oude man pas bij het eiland 
het anker uitwerpt, rijk aan wat je onderweg verwierf, 
zonder te hopen dat Ithaka je rijkdom schenken zal. 
Ithaka gaf je de mooie reis. 
Was het er niet, dan was je nooit vertrokken, 
verder heeft het je niets te bieden meer. 


 
Het is belangrijk om Ithaka als bestemming in gedachten te houden, maar het is een einddoel. Je zou er pas aan moeten komen als het voorbij is. Wie wat vindt heeft slecht gezocht, dichtte de Rutger Kopland ooit. Misschien kunnen we die woorden hier parafraseren als Wie vindt is klaar met zoeken. Daarom moet je de reis niet af hebben voordat je uit gezocht bent, het is niet het einddoel dat veel te bieden heeft, maar de reis naar Ithaka, die rijkdom zal schenken.  


 
En vind je het er wat pover, Ithaka bedroog je niet. 
Zo wijs geworden, met zoveel ervaring, zul je al 
begrepen hebben wat Ithaka's beduiden. 


 
Het is een mooie gedachte van Kavafis om zo wijs te worden en te begrijpen wat Ithaka beduidt. Maar in de eerste strofe staat wel een belangrijke restrictie. De Kyklopen en de Laistrygonen, de woedende Poseidon behoef je niet te vrezen, […]wanneer je denken hoog blijft, en verfijnd de emotie die je hart en lijf beroert. 


 
De angst voor het vreemde lijkt het steeds meer te winnen van de bekoring van het onbekende. Deze zomer bezocht ik Griekenland. Je treft er nu, niet alleen op Ithaka, maar op alle zuidelijke eilanden veel mensen aan die vertrokken zijn uit  een ‘Trojaans’ gebied dat in brand staat. Zij verlaten niet zoals Odysseus als overwinnaar het slagveld en het is de vraag of zij hun angst voor Kyklopen en  Laistrygonen alleen in hun eigen geest meedragen, de steeds luidere stem van het spook van populisme en nationalisme maakt ze tot een akelige realiteit. 


Duizend maal liever hoor ik de echo van de poëzie van de Syrische dichter Kahlil Gibran:  


Alleen hij die duizendmaal verdwaalt zal eens thuiskomen.  

 

Bart Vieveen

Newer topics:

Toetsen Toetsen

Burgerschap Burgerschap