Mail de redactieMail de redactie

Snel naar

Rondom het klaslokaal

Dit voorwoord schrijf ik in de trein, een grijze...

USAgenda 2017-2018

Een overzicht van de leerlingactiviteiten dit...

Nieuw redactielid

De huidige leerling-redactieleden doen dit jaar...

Ideeën welkom bij de medezeggenschapsraad

In de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad...

Genomineerde roman van docente Nynke Smits

Dit jaar verscheen bij Primavera Pers de historische...

Plusklassen 2016-2017

Afgelopen jaar konden leerlingen in de onderbouw...

Romereis twee-punt-nul

De Romereis is al jaren onderdeel van het Stedelijk...

Jodelende dodo’s op Socrates

Klas 1A en 1C vielen dit jaar in de prijzen tijdens...

Interview raad van toezicht

De beide rectoren van Athena en Socrates vormen...

Toetsen

Een wervelwind van brugklassers waait door de...

-- Oproepen en mededelingen --

 

 

 

Zoals de ouden zongen: wortels en vleugels

 

Zwei Dinge sollen Kinder von ihren Eltern bekommen: Wurzeln und Flügel.

 

Dit citaat wordt vaak aan Johann Wolfgang von Goethe toegeschreven, maar tot op heden is niemand erin geslaagd die woorden in zijn werk terug te vinden.

 

Waarschijnlijk, zo beweert de antropoloog Claude Levi-Strauss, is het beeld afkomstig uit een tijd van ver voor de moderne pedagogische wetenschap en stamt het uit een Indiaas of Chinees spreekwoord dat via een Afrikaanse overlevering tot ons is gekomen. Wortels en vleugels prijkt ook als motto op het nieuwe Schoolplan 2015-2019 van het Stedelijk Gymnasium.

  

Het gymnasium is natuurlijk bij uitstek de school van de wortels. Niet alleen levert het leren van de klassieke talen Latijn en Grieks een bijdrage tot de ontwikkeling van analytisch denken en abstractievermogen bij leerlingen, het gymnasiaal onderwijs op het Stedelijk is ook op andere vlakken geworteld in de klassieke cultuur. De huidige westerse cultuur en wetenschap zijn voor een belangrijk deel geworteld in de klassieke oudheid. De school streeft ernaar om ook bij de andere vakken en in de cultuur van het onderwijs de geest van de Griekse en Romeinse cultuur door te laten klinken. De namen van de locaties Athena en Socrates zijn gekozen als symbool voor wijsheid en zelfkennis. Het ontwikkelen van de forma mentis, een kritische, zelfstandige, analytische en sociale houding bij onze leerlingen is het belangrijkste doel van ons onderwijskundige beleid. Essentieel daarbij zijn niet alleen het verwerven van kennis, maar ook het ontwikkelen van zelfinzicht en eigen verantwoordelijkheid met betrekking tot het leerproces.
 

Vleugels

En die vleugels dan? En hoe zit het met de 21e-eeuwse vaardigheden als samenwerking, creativiteit en communicatie, waarmee elke tijdsbestendige onderwijsinstelling de grote sprong voorwaarts moet gaan maken?
 

Uiteindelijk moeten de jongen uitvliegen. En vliegen leer je met vallen en opstaan, met veel geklapwiek en een hoop gepiep. Als je zelf je vleugels uitslaat, wil je dan nog wel horen hoe de ouden zongen? In het gedicht De zeer oude zingt gebruikt Lucebert de volgende versregels:
 

er is niet meer bij weinig
noch is er minder
nog is onzeker wat er was
eerst als het is is het ernst
het herinnert zich heilloos
en blijft ijlings

 

Filosoof Cornelis Verhoeven suggereert dat Lucebert hier refereert aan de Griekse filosoof Parmenides. Het ‘ware weten’ zou in zijn interpretatie alleen verkregen worden door zuiver redelijke kennis. Het zijn is onlosmakelijk geworteld in het denken. Het zijn is onveranderlijk en er bestaat geen ‘worden’. Daarom is er in de poëtische woorden van Lucebert “niet meer bij weinig” en wordt het pas “ernst als het is”. Maar de Parmenides-interpretatie van Verhoeven is niet sluitend. In Luceberts gedicht bestaat er wel een worden want het zijn blijft slechts ijlings. Het is het worden dat het zijn vleugels geeft, gevleugelde woorden. Wie de mens is, komen we volgens Martin Heidegger niet te weten aan de hand van een geleerde definitie, maar door op een andere manier naar het denken van de mens te kijken. In zijn eigen jargon geformuleerd zegt hij dat we de ontwikkeling van het individu pas zien:

“wanneer de mens de confrontatie aangaat met het zijnde doordat hij het in zijn zijn poogt te brengen, […]iets nieuws (dat nog niet is) ontwerpt, dat wil zeggen oorspronkelijk dicht, dichterlijk in het leven roept.”
 
Heidegger voegt iets toe aan de oude Parminedes. Het unieke van de mens en zijn belangrijkste vermogen om iets te worden, is niet zijn rationele denkvermogen, maar veeleer zijn vermogen tot poëtisch denkend dichten. Zijn vermogen om gebruik te maken van de vleugels van de verbeelding en daarbij de juiste woorden te kiezen.
 
Twee van de 21e-eeuwse vaardigheden hebben we nu in het beeld: creativiteit en communicatie. En de samenwerking? Terug naar het gedicht van Lucebert, de dichtregel die gesponsord door een verzekeringsmaatschappij de skyline van Rotterdam verfraait:
 
alles van waarde is weerloos
 
De verzekeraar had helaas geen geld over voor de diepte-investering van de daaropvolgende regel:
 
wordt van aanraakbaarheid rijk
 
Een mooier staaltje van een op klassieke leest geschoeid denkend dichten dat het belang van de 21e-eeuwse vaardigheden voor ons modern klassiek gymnasium beschrijft, mag nog geschreven worden. Hopelijk door een leerling van deze school.
 
Bart Vieveen

 

 

 

Older topics:

Vertrek Vertrek

Maximum bereikt? Maximum bereikt?